Wat zijn de reacties van beleidsmakers op de voorstellen in het memorandum? Welke voorstellen krijgen prioriteit? Worden de aanbevelingen uit het memorandum geïntegreerd in het beleid op lokaal en Vlaams niveau? Hoe kunnen organisaties, bedrijven en overheden de situatie van eenoudergezinnen verbeteren? Het idee is om samen constructieve antwoorden te vinden op de groeiende maatschappelijke uitdagingen waarmee eenoudergezinnen elke dag worden geconfronteerd.

Format van het Rondetafelgesprek

Het debat nam de vorm aan van een interactief rondetafelgesprek. De deelnemers zaten in twee cirkels, in een zogenaamde ‘fishbowl’-structuur:

• In de binnenste cirkel zaten enkele genodigde politieke vertegenwoordigers, vertegenwoordigers van verenigingen en de moderator.
• In de buitenste cirkel zat het publiek, dat voornamelijk bestond uit leden van verenigingen, alleenstaande ouders en medewerkers van IKEA België.

Het publiek kon de hele avond lang vrij communiceren met de hoofdsprekers, vragen stellen of getuigenissen delen.

Dit waren de hoofdsprekers tijdens het debat:

• Bertrand Waucquez : Burgemeester van Kraainem
• André Querton combineren met een Charlotte Querton-Lhoist : propriétaires de Visitatio,
• Geneviève Van Wassenhove : Directrice van Vogelzang,
• Alan Keepen Verantwoordelijke van de vereniging Maison des Parents Solos,
• Nicole Nketo Bomele : Brussels parlementslid van de politieke groep Défi – afgevaardigde bij de Federatie Wallonië-Brussel – gemeentelijke voorzitter van Anderlecht,
• Delphine Chabbert : Brussels parlementslid van de politieke groep PS – afgevaardigde bij de Federatie Wallonië-Brussel,
• Latifa ait-Baala : Brussels parlementslid van de politieke groep MR,
• Zoé Genot: Brussels parlementslid van de politieke groep Ecolo,
• Bert d’Hondt : Armoedebestrijdingsadviseur – kabinet van Benjamin Dalle, Vlaams minister voor Brussel, Jeugd, Media en Armoedebestrijding (CD&V).

De moderator van de avond was Cécile Huylebroeck.

Inleiding

Cécile Huylebroeck opende de avond en schetste de thema’s van de bijeenkomst, namelijk de presentatie van het memorandum en de manier waarop dit op de politieke agenda kon worden geplaatst met het oog op de verkiezingen van 2024.

Cécile H. begon met het uitleggen van de ontstaansgeschiedenis van het memorandum, en herinnerde eraan dat er in juni 2022 een hackathon had plaatsgevonden die verschillende verenigingen samenbracht om gezamenlijk na te denken over hoe het dagelijks leven van eenoudergezinnen kon worden verbeterd. Hieruit ontstond een memorandum met 10 aanbevelingen.

Ze benadrukte tenslotte haar rol van neutraliteit ten opzichte van de aanwezige politieke persoonlijkheden, maar ook ten opzichte van de verenigingen.

André Querton, de eigenaar van het klooster waar het debat van die avond plaatsvond, nam vervolgens het woord om de locatie voor te stellen, zijn geschiedenis te vertellen en uit te leggen waartoe het in de toekomst bestemd zou zijn. Hij legde ook uit dat de oorlog in Oekraïne uitbrak op het moment dat hij samen met zijn vrouw eigenaar werd van het domein, en dat ze besloten hadden oorlogsvluchtelingen te helpen. Het klooster was dus al een jaar het thuis van zestig Oekraïners.

Chiara Mazzaplupi, woordvoerder van IKEA België, nam vervolgens het woord en bedankte de vele aanwezige verenigingen, evenals degenen die zich sinds de lancering bij het project “Bienvenue chez vous” hadden betrokken. Ze wilde ook de eigenaren van het klooster bedanken voor het inspirerende voorbeeld dat zij gaven.

Nathalie Van Edom presenteerde vervolgens hoe dit project past binnen de visie van IKEA.

Met dit project wil IKEA het dagelijks leven van zoveel mogelijk mensen en de maatschappij in het algemeen verbeteren. Door te focussen op eenoudergezinnen wil IKEA meebouwen aan een rechtvaardiger maatschappij. Als meubelproducent leek het IKEA logisch om zich in te zetten voor een domein waar het bedrijf een verschil zou kunnen maken: ‘welzijn’ thuis. Het is vanuit die redenering dat het project ‘Welkom thuis’ is ontstaan.

Met als doel de toegang tot fatsoenlijke woningen voor kwetsbare eenoudergezinnen te vergemakkelijken, is Welcome Home een meerjarig plan dat zich in eerste instantie heeft verbonden met verschillende NGO’s: AMA, het CAW (Centrum Algemeen Welzijn) en Caritas Luxemburg.

Het programma is opgebouwd rond drie pijlers:

• Schenkingen : dankzij verschillende verengingen, zoals de Koning Boudewijnstichting, kon 'Welkom thuis' sinds 2021 al meer dan 2500 mensen helpen;
• Vrijwilligers : al 400 medewerkers van IKEA hebben meegeholpen in verschillende onthaaltehuizen in heel België;
• Sensibilisering van het grote publiek : IKEA wil zijn naamsbekendheid gebruiken om de situatie van eenoudergezinnen meer onder de aandacht te brengen. Er werden al verschillende initiatieven opgezet, waaronder een 'hackathon' die tot tien realistische en uitvoerbare voorstellen heeft geleid.

Bertrand Waucquez, de burgemeester van Kraainem, bedankte vervolgens de deelnemers voor hun aanwezigheid en de eigenaren van het klooster voor het vooral menselijke project dat zij hebben besloten te dragen. Hij bedankte ook de verenigingen en IKEA voor de organisatie van dit evenement.

Nadat Cécile H. de aanwezige politieke sprekers had voorgesteld, nam Geneviève Van Wassenhove het woord om haar vereniging voor te stellen, die werkt met kinderen en hun ouders om familiale ontwrichting te voorkomen.

« It’s easier to build a strong child than to repair a broken man”

Het Rondetafelgesprek

Vraag: Waarom zijn we hier vanavond? Waarom hebben we al deze initiatieven nodig in 2023?

Delphine Chabert (PS) opende de rondetafel door uit te leggen dat er een echte behoefte is aan erkenning voor ouders, dat er nood is aan het creëren van een openbaar debat en het politiseren van het thema eenoudergezinnen. Ze benadrukte dat ze al 15 jaar aan deze thema’s werkt.

Ze nam als voorbeeld de Maison des Parents Solo, die vijf jaar geleden werd opgericht en de enige plek is die volledig gewijd is aan eenoudergezinnen. Vervolgens besprak ze het Brusselse regionale ondersteuningsplan voor eenoudergezinnen, dat een bewustwording weerspiegelt van de realiteit en de ervaringen van alleenstaande ouders. Ze erkent dat er steeds meer initiatieven rond het project ontstaan, maar dat er meer moet gebeuren (erkenning, financiering, ondersteuning van verenigingen, meer plaatsen in crèches, betaalbare woningen, …).

Nicole Nketo Bomele (Défi) nam vervolgens het woord en feliciteerde de familie Querton met hun actie. Ze bedankte ook IKEA, dat haar winst ten goede liet komen aan sociale acties. Ze benadrukte dat eenoudergezinnen een genderprobleem vormen, dat er veel wetten bestaan om vrouwen te helpen, maar dat de uitvoering daarvan in de praktijk erg traag verloopt. Ze wijst erop dat om dingen te veranderen, een grote verantwoordelijkheid ligt in de manier waarop de toekomstige generatie wordt opgevoed: hen uit het patriarchale model halen en hen verantwoordelijk maken. Ze besluit door haar wens te benadrukken om senioren een grotere rol te geven in de begeleiding van moeders bij de opvoeding van hun kinderen.

Vraag: Aangezien elk eenoudergezin anders is en zijn eigen kenmerken heeft, bestaat er dan niet een risico dat er problemen verborgen blijven in de schaduw van deze maatschappelijke lagen, die ook specifieke begeleiding vereisen?

Latifa Ait-Baala (MR) nam het woord en benadrukte dat het doel van deze debatavond was om over deze kwesties na te denken, zodat er antwoorden konden worden geboden aan eenoudergezinnen.

Onder eenoudergezinnen leeft 50% in een kwetsbare situatie. Ze wees er ook op dat 25% van de vrouwen die het gezin leiden niet werken omdat ze de combinatie van werk en gezin niet kunnen maken. Ze benadrukte dat we leven in een patriarchaal systeem waarin men geen rekening had gehouden met maatschappelijke evoluties.

Ze gaf als voorbeeld de uitdrukking “goede vader des huizes” (fr. « bon père de famille »), die geëvolueerd is naar “hoofdbewoner van het gezin” (fr. « chef de famille »). Ze erkent het belang van het regionale plan, maar benadrukt de noodzaak van een interfederaal plan dat samenwerking over bepaalde thema’s mogelijk zou maken.

Vraag: Wat denkt u van het idee om een specifieke status voor eenoudergezinnen te creëren?

Bert d’Hondt (CD&V) benadrukte dat eenoudergezinnen meer risico’s lopen dan andere gezinsvormen. Hij legde ook uit dat hij van mening is dat een specifieke status een “vals goed idee” is, omdat eenoudergezinsituaties niet levenslang zijn en er dus een risico bestaat dat rechten verloren gaan die verbonden zijn aan de status van een affectieve relatie. Volgens hem moet men zich baseren op inkomenscriteria en niet op relaties (“een koppel met een laag inkomen zou ook rechten moeten kunnen hebben”).

Nicole Nketo Bomele (Défi) volgde dit standpunt en benadrukte het belang van op inkomen gebaseerde criteria.

Zoé Genot (Ecolo) vroeg zich af of een status niet het risico met zich meebrengt mensen vast te zetten. Ze sprak over automatisering van rechten en het belang om naar dit soort benaderingen te kijken. Ze benadrukte dat het afschaffen van de status van samenwonende ook tot dezelfde strijd behoort, maar dat dit op federaal niveau ingewikkeld is. Ze stelde voor een label voor samenwonen te creëren, waarbij men tegelijkertijd de status van alleenstaande kon behouden.

Alan Keepen verwelkomde het idee van een interfederaal plan met enthousiasme. Over de status voor eenoudergezinnen legde hij uit dat volgens hem het probleem niet zozeer administratief is, maar gaat over identificatie. Voor hem is het idee niet om nog een sociale status toe te voegen, maar om een manier te creëren waarop een gezin zich als eenoudergezin kan registreren om zo passende hulp te kunnen ontvangen.

De moderator liet vervolgens een deelneemster haar getuigenis delen over de moeilijkheid om een woning te vinden, bijvoorbeeld door de bijna systematische vraag naar loonfiches.

Vraag: Op het vlak van huisvesting, hoe kunnen we verhuurders en huurders in moeilijke situaties dichter bij elkaar brengen?

Zoé Genot (Ecolo) benadrukte dat dit veel tijd kost, vooral op het vlak van sociale huisvesting, omdat er een echte tekort is, ondanks het feit dat er nog steeds sociale woningen worden gebouwd. Ze noemde het bestaan van huursubsidies voor mensen die op wachtlijsten staan. Ze verwees ook naar het bestaan van AIS (Sociale Huisvestingsagentschappen), maar het probleem ligt bij de lagere huurprijs die de eigenaar ontvangt.

Latifa Ait-Baala (MR) erkende het bestaan van dergelijke mechanismen, maar benadrukte ook het belang van rekening houden met de realiteit. Ze gaf als voorbeeld het project in Tubeke dat 12.000 sociale woningen wil creëren om de druk te verlagen, maar het echte probleem is dat weinig mensen bereid zijn te verhuizen, hun stad te verlaten, om naar sociale woningen te gaan.

Bert d’Hondt (CD&V) was het hiermee eens en benadrukte ook het gebrek aan kwalitatieve woningen.

Nicole Nketo Bomele (Défi) ging verder en noemde het feit dat er ook veel discriminatie op basis van afkomst bestaat bij de zoektocht naar woningen, en dat een deel van de bevolking gestigmatiseerd wordt in de privésector.

Zoé Genot (Ecolo) vervolgde met het onderwerp anti-discriminatiewetgeving, die niet effectief functioneert. Ze legde uit dat het inderdaad moeilijk is te bewijzen dat er discriminatie is geweest en dat sinds enkele jaren onderzoekers anoniem het terrein opgaan om dit soort praktijken op te sporen.

Delphine Chabert (PS) kwam terug op de kwestie van de status en stelde dat dit een valkuil kan zijn; in plaats daarvan moet men denken aan bepaalde specifieke rechten.

Een deelneemster vroeg wie als eenoudergezin wordt beschouwd. Nicole Nketo Bomele (Défi) antwoordde dat een ouder die voornamelijk alleen voor het kind zorgt, als eenoudergezin wordt gezien.

Een andere deelneemster sprak over huisvesting, en meer specifiek over het probleem van het opvolgen van het gebruik van sociale woningen. Ze verwees naar gevallen waarin gezinnen grotere huizen bezetten dan nodig, bijvoorbeeld wanneer de kinderen het huis verlaten.

De moderator voegde eraan toe dat 20% van de kinderen in een te kleine woning woont en vroeg de sprekers naar de kwestie van opvolging.

Zoé Genot (Ecolo) antwoordde dat er in Brussel en Wallonië geen verplicht systeem bestaat. Ze benadrukte dat er in Brussel een mechanisme is waardoor gezinnen meer moeten betalen als ze een huis met meer kamers bezetten dan nodig. Ze gaf ook het voorbeeld van het creëren van nieuwe aangepaste woningen voor ouderen, zodat zij hun te grote woningen kunnen verlaten voor gezinnen die ze nodig hebben. Een ander probleem dat ze benoemde, is dat bij het verhogen van het aantal sociale woningen men via projectontwikkelaars gaat, maar de woningen die zij aanbieden, niet aangepast zijn aan de profielen van de gezinnen die sociale huisvesting nodig hebben.

Een deelneemster benadrukte het belang van aanvullende hulp via cultuurcheques en psychologische ondersteuning (bijvoorbeeld hogere terugbetalingen voor eenoudergezinnen).

Bert d’Hondt (CD&V) sloot zich hierbij aan en benadrukte het belang van een instrument dat alle informatie centraliseert over de beschikbare hulp en rechten voor eenoudergezinnen.

Delphine Chabert (PS) adviseerde ook om naar het OCMW te gaan, dat hulp biedt aan iedereen en niet alleen aan ontvangers van uitkeringen.

Vervolgens deelde een deelneemster haar verhaal en de moeilijkheden met administratieve begeleiding, vooral met het OCMW. Ze verwees naar de financiering van het OCMW en het belang van het ondersteunen en financieren van mechanismen die gezinnen kunnen begeleiden, zoals de Maison des Parents Solos.

Geneviève Van Wassenhove sprak vervolgens de politieke sprekers aan en vroeg wanneer het gepland was om de OCMW’s in Brussel te verenigen om de administratie te vereenvoudigen.

Sluiting van het debat

Alan Keppen sprak over het cumuleren van moeilijkheden en het cumuleren van discriminatie. Hij benadrukte dat er in 2024 verkiezingen zijn en dat het tijd is om sterke engagementen aan te gaan en deze problematieken terug naar het politieke centrum te brengen.

Hij benadrukte de nood aan erkenning, het creëren van wetten, maar ook het belang van politieke wil om deze wetten te doen naleven. Hij pleitte voor automatisering van rechten en het respecteren daarvan. Daarnaast vroeg hij om vereenvoudiging van procedures en acties om veldverenigingen te ondersteunen die ouders, en soms ook kinderen, volledig en dichtbij kunnen begeleiden.

Hij vroeg om de reeds bestaande plannen te versterken en om een specifieke persoon aan te stellen die een gezin volledig begeleidt bij zijn administratieve en andere stappen.

Delphine Chabert (PS) sloot af door haar steun te betuigen aan alleenstaande ouders, wat voor PS een prioriteit is voor 2024 op alle niveaus.

Zoé Genot (Ecolo) bedankte de deelnemers die hun levensverhalen hadden gedeeld.

Latifa Ait-Baala (MR) benadrukte dat deze bekommernissen ook die van MR zijn, dat al een volledig programma rond eenoudergezinnen heeft.

Bert d’Hondt (CD&V) besloot door te zeggen dat er meer rechten nodig zijn, en vooral rechtvaardige rechten. Hij benadrukte ook het belang dat de gecreëerde rechten daadwerkelijk terechtkomen bij de mensen die ervan zouden moeten profiteren.